Bu review dersinin hedefleri

• Eğitimin temelleri, gelişim ve öğrenme başlıklarını ortak bir çerçevede okuyabilmek,
• Temel kavramların hangi alana ait olduğunu karıştırmamak,
• Kuramcıları, ilkeleri ve uygulama sonuçlarını karşılaştırarak hatırlayabilmek,
• Sınavda verilen olayın temeller, gelişim ya da öğrenme boyutundan hangisine daha çok dayandığını ayırt edebilmek.

Büyük resim: Bu üç alan neden birlikte düşünülmeli?

Eğitim Bilimleri içinde bazı başlıklar daha çok "niçin", bazıları daha çok "kim", bazıları da daha çok "nasıl" sorusuna cevap verir. Eğitimin tarihî, felsefî, toplumsal, ekonomik ve politik temelleri; eğitimin hangi ihtiyaçlardan doğduğunu, hangi değerler üzerine kurulduğunu ve toplumla nasıl ilişki içinde olduğunu açıklar. Gelişim Psikolojisi, öğrenen kişinin yaşamın farklı evrelerinde hangi özellikleri gösterdiğini, neleri yapabilir hâle geldiğini, hangi sınırlarla karşılaştığını açıklar. Öğrenme Psikolojisi ise davranış değişikliğinin, bilişsel yeniden örgütlenmenin, gözlem yoluyla öğrenmenin, motivasyonun ve transferin nasıl işlediğini ele alır.

1. blok tekrar: Eğitimin Temelleri

Tarihî temeller

Tarihî temeller, eğitimin bugünkü hâlinin tesadüf olmadığını gösterir. Eğitim kurumları, programlar, öğretmen rolleri ve okul anlayışı; geçmişteki toplumsal ihtiyaçlardan, siyasal yapılardan ve kültürel mirastan etkilenmiştir. Bir toplumun eğitim sistemi zaman içinde değişirken, önceki dönemlerin izlerini de taşır. Bu yüzden tarihî temel sorularında asıl amaç tarih ezberi yapmak değil; eğitim düşüncesinin ve kurumlarının zamanla nasıl biçim değiştirdiğini fark etmektir.

Felsefî temeller

Felsefî temeller, eğitimin neyi doğru, değerli, gerekli ve anlamlı saydığını belirler. Daimicilik, esasicilik, ilerlemecilik ve yeniden kurmacılık gibi yaklaşımlar burada önemlidir. Bu başlıkta sorular genellikle öğretmenin rolü, öğrencinin konumu, bilginin kaynağı, değişime bakış ve okulun işlevi üzerinden gelir. Örneğin bilgi merkezli, değişime daha mesafeli ve öğretmeni otoriteye yakın gören bir bakış ile öğrenciyi aktif tutan, yaşantıya önem veren ve toplumsal dönüşümü dikkate alan bir bakış aynı değildir.

Toplumsal temeller

Eğitim yalnızca bireysel gelişim süreci değildir; toplumun değer aktarımı, kültürleme, toplumsallaştırma ve toplumsal değişimi yönetme araçlarından biridir. Bu yüzden okul sadece ders anlatılan yer değil, aynı zamanda toplumun kendini yeniden ürettiği bir kurumdur. Toplumsal temeller başlığında eğitim ile aile, kültür, sosyal kontrol, fırsat eşitsizliği, toplumsal değişme ve toplumsal bütünleşme ilişkileri öne çıkar.

Ekonomik ve politik temeller

Eğitimin ekonomik yönü, insan gücü yetiştirme, üretkenlik, kalkınma, iş gücü niteliği ve fırsat maliyeti gibi kavramlarla ilişkilidir. Politik yönü ise eğitimin devlet politikaları, ideolojik yönelimler, vatandaşlık eğitimi, yönetim anlayışı ve kamu hizmeti boyutuyla ilgilidir. Sınavda bu başlık çoğu zaman "eğitim-kalkınma ilişkisi", "eğitimde fırsat eşitliği" ya da "eğitimin siyasal işlevi" gibi ifadeler üzerinden kendini belli eder.

2. blok tekrar: Gelişim Psikolojisi

Gelişimin temel ilkeleri

Gelişim sürekli, belli bir düzen içinde ve genelden özele doğru ilerleyen bir süreçtir. Kalıtım ve çevre birlikte etkilidir. Gelişim alanları birbirinden tamamen bağımsız değildir; bilişsel, sosyal, dil, motor ve duygusal gelişim birbirini etkiler. Bu yüzden bir çocukta yalnızca tek bir alanı izole ederek değerlendirme yapmak çoğu zaman eksik olur.

Gelişim alanları

Kuramcılar neden önemlidir?

Gelişim kuramcıları aynı çocuğa farklı pencereden bakar. Piaget bilişsel yapıların gelişimine, Erikson psikososyal çatışmalara, Kohlberg ahlakî yargının gelişimine, Vygotsky ise sosyal etkileşim ve kültürün öğrenme-gelişim içindeki rolüne odaklanır. Sınavda genellikle kuramcı adı doğrudan sorulmaz; verilen olayın hangi kuramsal bakışı yansıttığı sorulur.

3. blok tekrar: Öğrenme Psikolojisi

Davranışçı yaklaşım

Davranışçılar öğrenmeyi gözlenebilir davranış değişikliği üzerinden açıklar. Klasik koşullanma, edimsel koşullanma ve bitişiklik gibi başlıklar burada önemlidir. Uyarıcı-tepki bağları, pekiştirme, ceza, sönme, genelleme, ayırt etme gibi kavramlar davranışçı hattın temel araçlarıdır. Skinner, Thorndike ve Pavlov gibi isimler bu bölümde öne çıkar.

Bilişsel yaklaşım

Bilişsel öğrenme yaklaşımları, öğrenmenin yalnızca dıştan gözlenen tepki değişimi olmadığını; zihinsel örgütleme, anlama, kodlama, hatırlama ve problem çözme süreçlerini içerdiğini vurgular. Gestalt yaklaşımı, bilgi işleme modeli, anlamlı öğrenme, kavrama, algısal örgütleme ve içgörü gibi kavramlar bu grupta düşünülür.

Sosyal öğrenme ve yapılandırmacılık

Bandura, gözlem yoluyla öğrenme, model alma, dolaylı pekiştirme ve öz yeterlik kavramlarını öne çıkarır. Yapılandırmacı yaklaşım ise bilginin hazır şekilde aktarılmasından çok, öğrencinin yaşantıları ve önceki bilgileri üzerinden yapılandırılması gerektiğini savunur. Burada öğretmen bilgi taşıyan tek kaynak değil, öğrenme ortamını düzenleyen rehberdir.

Motivasyon, dikkat, hazırbulunuşluk, transfer ve unutma

Öğrenme yalnızca kuram isimlerinden ibaret değildir. Bir öğrencinin güdülenmiş olması, dikkatini sürdürebilmesi, önceki öğrenmelere sahip olması, öğrendiğini yeni duruma aktarabilmesi ve unutmayı azaltacak biçimde çalışması öğrenmenin niteliğini doğrudan etkiler. Bu yüzden sorularda bazen kuramcı adı hiç geçmeden, "hazırbulunuşluk eksikliği", "olumlu transfer", "ket vurma" ya da "içsel güdülenme" gibi kavramlardan doğru seçeneğe gidilir.

Bu üç blok arasındaki bağlantılar

Sık karıştırılanlar

Sınavda bu blok nasıl sorulur?

Bu büyük tekrar bloğunda sorular çoğu zaman şu yollarla gelir: bir öğretmen davranışı verilir ve bunun hangi kuramsal anlayışa yakın olduğu sorulur; bir öğrenci örneği verilir ve bunun hangi gelişim döneminin özelliği olduğu sorulur; okulun ya da eğitimin bir işlevi verilir ve bunun toplumsal mı, ekonomik mi, politik mi, yoksa felsefî mi olduğu sorulur. Yani soru genellikle doğrudan tanım istemez; tanımı örneğe dönüştürür.

Karma mini test